W ostatnich latach, wraz z rozwojem interdyscyplinarnej perspektywy, humanistyka zwi\u0119kszy\u0142a wykorzystanie obraz\u00f3w, takich jak schematy i modele, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem do nauk np. in\u017cynieryjnych czy \u015bcis\u0142ych, w kt\u00f3rych wizualizacje stosowane s\u0105 na porz\u0105dku dziennym. Za tym zwi\u0119kszonym wykorzystaniem obraz\u00f3w w humanistyce nie posz\u0142a jednak systematyczna interdyscyplinarna refleksja nad ich statusem, sposobem funkcjonowania uwarunkowanym ich wizualnym charakterem, czynnikami wp\u0142ywaj\u0105cymi na sposoby ich tworzenia i interpretowania.<\/p>\n[\/nectar_text_inline_images][divider line_type=”No Line”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/4″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]\n
Projekt opiera si\u0119 na czterech podstawowych za\u0142o\u017ceniach:<\/p>\n
Celem projektu jest zbadanie epistemologicznego potencja\u0142u obraz\u00f3w rozumianych w kontek\u015bcie kulturowych uwarunkowa\u0144 ich tworzenia i interpretowania. Podej\u015bcie to ma pozwoli\u0107 zarysowa\u0107 pole bada\u0144, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci mog\u0105 by\u0107 rozwijane w kierunku bardziej empirycznym i nastawione na analizowanie funkcjonowania konkretnych przedstawie\u0144 czy strategii wizualizacji w humanistyce.<\/p>\n
Jednym z najwa\u017cniejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 XX-wiecznej filozofii by\u0142 tzw. zwrot j\u0119zykowy, kt\u00f3ry zaowocowa\u0142 zwr\u00f3ceniem uwagi na rol\u0119 j\u0119zyka w tworzeniu wiedzy w humanistyce. Zamierzeniem projektu jest za\u015b zaproponowanie analogiczne perspektywy w odniesieniu do obraz\u00f3w, tzn. zaproponowanie metodologicznego \u201ezwrotu ikonicznego\u201d. W dotychczasowej literaturze poj\u0119cie zwrotu ikonicznego kojarzone jest ze zwr\u00f3ceniem uwagi na rol\u0119 obraz\u00f3w w kulturze i w zwi\u0105zku z tym z badaniem sposob\u00f3w ich funkcjonowania. W uj\u0119ciu przyj\u0119tym w projekcie zwrot ikoniczny polega\u0142by na zaaplikowaniu rezultat\u00f3w bada\u0144 nad kultur\u0105 wizualn\u0105 do refleksji nad epistemologicznym potencja\u0142em reprezentacji wizualnych w naukach humanistycznych.<\/p>\n[\/nectar_text_inline_images][divider line_type=”No Line”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/4″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]\n
W ostatnich latach coraz wi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 komunikacji wizualnej, jak r\u00f3wnie\u017c tzw. alfabetyzmowi wizualnemu [visual literacy]. Oba zagadnienia podejmuje si\u0119 przy tym, maj\u0105c na uwadze spo\u0142eczno-kulturowe funkcjonowanie cz\u0142owieka. Zagadnieniem osobnym, cho\u0107 powi\u0105zanym z powy\u017cszymi, jest wizualizacja danych. Odgrywa ona szczeg\u00f3lnie istotn\u0105 rol\u0119 w naukach \u015bcis\u0142ych, tote\u017c jest rozpatrywana przede wszystkim w ich kontek\u015bcie. O wiele rzadziej analizuje si\u0119 j\u0105 za to w odniesieniu do nauk spo\u0142ecznych i humanistycznych. W rezultacie obrazy wizualne rozpatruje si\u0119 albo jako narz\u0119dzia tworzenia, przekazywania i nabywania wiedzy z zakresu nauk \u015bcis\u0142ych albo z perspektywy przekazywania\u00a0 i konsumowania tre\u015bci kulturowych (m.in. kultura popularna, reklama, media), przy czym z jednej strony analizuje si\u0119 techniki tworzenia komunikat\u00f3w wizualnych (dizajn wizualny), z drugiej \u2013 analizuje si\u0119 ich tre\u015bci oraz mechanizmy rz\u0105dz\u0105ce wytwarzaniem tych\u017ce (studia nad kultur\u0105 wizualn\u0105).<\/p>\n
Zagadnienie tworzenia przedstawie\u0144 wizualnych (diagram\u00f3w, graf\u00f3w, modeli, schemat\u00f3w, wizualizacji komputerowych itp.) podejmowane jest przede wszystkim w naukach, kt\u00f3re w znacznym stopniu operuj\u0105 danymi kwantyfikowalnymi (np. nauki in\u017cynieryjno-techniczne, medyczne, przyrodnicze, spo\u0142eczne). Za podstawowy problem uznaje si\u0119 szukanie takich rozwi\u0105za\u0144 \u201eformalnych\u201d, kt\u00f3re najadekwatniej i najskuteczniej przekazywa\u0142yby ustalone tre\u015bci. Podobne nastawienie mo\u017cna zaobserwowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w naukach humanistycznych (cyfrowa humanistyka), w kt\u00f3rych wizualizacje cz\u0119sto s\u0105 stosowane jako graficzne reprezentacje danych liczbowych, albo jako rodzaj ilustracji lub potwierdzenia tego, o czym m\u00f3wi tekst, kt\u00f3remu towarzysz\u0105. Za ka\u017cdym razem jednak przedstawienie wizualne traktowane jest jako obraz, kt\u00f3rego \u2013 o ile tylko umie si\u0119 na niego patrze\u0107 \u2013 jest oczywisty i zrozumia\u0142y, bo pozwala uchwyci\u0107 zawarte w nim tre\u015bci. W rezultacie wizualny wymiar obrazu zostaje potraktowany jako zasadniczo nieistotna zmys\u0142owa forma s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 jedynie przekazowi uj\u0119tych w niej informacji.<\/p>\n[\/nectar_text_inline_images][divider line_type=”No Line”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/4″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]\n
Zaskakuj\u0105ce jest to, \u017ce wprawdzie nauki humanistyczne (antropologia, estetyka, historia sztuki, studia wizualne) analizuj\u0105 fenomeny obrazu i obrazowania od bardzo d\u0142ugiego ju\u017c czasu, to swoje ustalenia rzadko kiedy odnosz\u0105 do sposobu, w jaki same pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 obrazami i jak inaczej mog\u0142aby to robi\u0107.
\nProponowana przez nas perspektywa ma ambicj\u0119 przyczyni\u0107 si\u0119 do uzupe\u0142nienia tej luki. Aby to uczyni\u0107, zamierzamy przyjrze\u0107 si\u0119 wizualno\u015bci obraz\u00f3w jako temu ich aspektowi, kt\u00f3ry nie tylko s\u0142u\u017cy komunikowaniu wiedzy \u201ezewn\u0119trznej\u201d (przewa\u017cnie niewizualnej) wobec nich, ale tak\u017ce \u2013 w\u0142a\u015bnie z racji swego wizualnego charakteru \u2013 przyczynia si\u0119 do wytwarzania owej wiedzy. To\u00a0 bowiem wizualno\u015b\u0107 wraz z wymaganym przez ni\u0105 sposobem tworzenie i odbioru stanowi o tym, \u017ce obraz\u00f3w nie da si\u0119 bezstratnie zast\u0105pi\u0107 innymi formami komunikacji. To tak\u017ce wizualno\u015b\u0107 stanowi o epistemologicznym potencjale obraz\u00f3w, a tak\u017ce o ich atrakcyjno\u015bci i skuteczno\u015bci. Niemniej \u2013 wbrew temu, co si\u0119 przyjmuje, gdy my\u015bli si\u0119 o wizualnych reprezentacjach jako narz\u0119dziach poznawczych \u2013 jest ona te\u017c tym aspektem, kt\u00f3ry mo\u017ce bardzo silnie oddzia\u0142ywa\u0107 \u2013 nierzadko wbrew intencjom tw\u00f3rc\u00f3w obraz\u00f3w \u2013 wp\u0142ywaj\u0105c na to, jakie tre\u015bci s\u0105 przekazywane i jak s\u0105 interpretowane przez odbiorc\u00f3w.
\nProjekt przyczyni si\u0119 do zwi\u0119kszenia wiedzy na temat mo\u017cliwo\u015bci i ogranicze\u0144 stosowania wizualizacji na potrzeby nauki poprzez pokazanie epistemologicznego potencja\u0142u takiego zabiegu oraz jego kulturowych uwarunkowa\u0144. Dot\u0105d aspekty te rozpatrywane s\u0105 oddzielnie w zale\u017cno\u015bci od przyjmowanej perspektywy badawczej<\/p>\n[\/nectar_text_inline_images][divider line_type=”No Line”][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” column_margin=”default” column_direction=”default” column_direction_tablet=”default” column_direction_phone=”default” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” row_border_radius=”none” row_border_radius_applies=”bg” overflow=”visible” overlay_strength=”0.3″ gradient_direction=”left_to_right” shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_tablet=”inherit” column_padding_phone=”inherit” column_padding_position=”all” column_element_direction_desktop=”default” column_element_spacing=”default” desktop_text_alignment=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_backdrop_filter=”none” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” column_link_target=”_self” column_position=”default” gradient_direction=”left_to_right” overlay_strength=”0.3″ width=”1\/4″ tablet_width_inherit=”default” animation_type=”default” bg_image_animation=”none” border_type=”simple” column_border_width=”none” column_border_style=”solid”][vc_column_text]\n
Realizacja projektu wymaga przeanalizowania wizualnego aspektu obraz\u00f3w na trzech p\u0142aszczyznach \u0142\u0105cz\u0105cych perspektyw\u0119 filozoficzn\u0105 z perspektyw\u0105 nauk humanistycznych wyspecjalizowanych w badaniach obraz\u00f3w:<\/p>\n
Odpowiednio do tego nale\u017cy udzieli\u0107 odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytania badawcze:<\/p>\n
Ad 1<\/p>\n
– jak funkcjonuje idea reprezentacji w relacji do r\u00f3\u017cnych modeli wiedzy, prawdy?
\n– jaki jest epistemiczny status wizualnej intuicji w badaniach humanistycznych?
\n– czym si\u0119 charakteryzuje modalno\u015b\u0107 poznawcza o charakterze wy\u0142\u0105cznie wizualnym?
\n– jakie mo\u017cliwo\u015bci i ograniczenia niesie ze sob\u0105 wizualizowanie poj\u0119\u0107, kategorii i relacji?<\/p>\n
Ad 2<\/p>\n
– jaka istniej\u0105 dominuj\u0105ce konwencje obrazowania w kulturze wsp\u00f3\u0142czesnej?
\n– jakie mechanizmy semiotyczne mo\u017cna zaobserwowa\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnych reprezentacjach wizualnych?
\n– jakie mechanizmy determinuj\u0105 uczestnictwo w kulturze jako w uczestnictwo obiegu reprezentacji?
\n– jakie s\u0105 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy obrazami stosowanymi w naukach i w innych praktykach kulturowych?
\n– jak obrazy s\u0142u\u017c\u0105 dezinformacji?<\/p>\n
Ad 3<\/p>\n
– jakie czynniki maj\u0105 wp\u0142yw na do\u015bwiadczenie estetyczne zwi\u0105zane z obrazem zar\u00f3wno, gdy si\u0119 go tworzy lub odbiera (interpretuje)?
\n– jaka jest relacja mi\u0119dzy do\u015bwiadczeniem estetycznym a poznaniem?
\n– czym si\u0119 charakteryzuje bieg\u0142o\u015b\u0107 w tworzeniu lub interpretowaniu obraz\u00f3w (alfabetyzm wizualny)?<\/p>\n[\/nectar_text_inline_images][divider line_type=”No Line”][\/vc_column][\/vc_row]\n